 |
? Big Bang
600-542 miljoen jaar geleden: Ediacarium (naar een heuvelrug in Zuid-Australië, waar een afzetting is gevonden
die typerend is voor de periode. Rond deze tijd beginnen zachte, meercellige organismen de aarde te bevolken. Deze beestjes maakten de weg vrij voor de daaropvolgende 'Cambrische explosie' van
leven.
De term 'Vendium' (naar het supercontinent dat in de bewuste periode op aarde ronddreef) werd eerder in Europa gebruikt.
Evolutie gewervelde dieren begint een lancetvisje in het
Cambrium. Het is geen eigenlijk geen visje, maar een plat wormpje met van binnen een soort rubberen stok (van kraakbeen). Lancetvisjes bestaan overigens nu nog.
Rondom het kraakbeen zijn
botschijven ontstaan en van daaruit ter ondersteuning borstvinnen en buikvinnen. Via voorpoten en achterpoten verder ontwikkeld tot b.v. opperarmbotten en vingerkootjes.
410-363 miljoen
jaar geleden: Devoon.
Gehalte aan koolzuurgas in de atmosfeer daalt sterk [ bladeren bij landplanten ].
De botstructuur van de tiktaalik, die zo'n 370 miljoen jaar geleden leefde en richting amfibie ging, zien we in wezen in alle skeletten terug.
De tiktaalik wordt gezien als 'missing link' tussen de vissen en de gewervelde landdieren.
De overgang naar land had met voedsel te maken. Op land was een overvloed aan eten.
Pas nadat eieren een schaal kregen, waren amfibien niet langer gebonden aan water en konden zij drogere gebieden opzoeken en verder evolueren.
250 miljoen jaar geleden.
Kalksteenpakket overgang tussen Perm en Trias laat een opvallende verandering zien: een dramatische verandering in de wereldwijde koolstofcyclus.
Dit klaksteenpakket werd gevormd op de toppen van twee uitgewerkte onderzeese vulkanen in de superoceaan (Pantathalassa) die de toen nog bestaande geheel aaneengesloten landmassa van alle continenten (pangea) omringde.
214 miljoen jaar geleden. Als gevolg van een inslag van een in de ruimte in stukken uiteengevallen komeet of asteroide worden diverse kraters in het aardoppervlakte geslagen: o.a. drie kraters
bij Rochechouart in Frankrijk [ 25 km doorsnede ], twee kraters bij Manicouagan en Saint Martin in Canada [ 100, resp. 40 km] , een krater bij Obelon in de Okraine
[ 15 km ] en een bij Red Wing in de VS [ 9 km ]. Wellicht zijn de Wells Creek-krater in Michigan [ 12 km ] en de Newport-krater in North Dakota
[ 3 km ] in dezelfde periode ontstaan.
Oertangvliegen zijn voor het uiteenvallen van het supercontinet Pangea ontstaan. Tot nu toe (2013) drie soorten gevonden: Merope tuber in het oosten van de VS, Austromerope poultoni uit Zuidwest-Australië en Austromerope brasiliensis aan de Atlantische kust van Brazilië.
180 miljoen jaar geleden. Het tegenwoordige Europa en Amerika, deel van het oercontinent Pangaea, beginnen uiteen te drijven.
175 miljoen jaar geleden valt het supercontinent Pangeo uit
elkaar, waarbij Noord-Amerika zich als eerste afsplitste?
Zoogdieren ontstaan na het uitsterven van de dinosauriërs (uit dinosauriërs met veren waren inmiddels vogels ontstaan).
Sommige zoogdieren zijn weer terug naar het water gegaan, zoals dolfijnen en walvissen (verwant aan koeien en varkens). Nijlpaarden zijn geen paarden, maar verwant aan varkens.
Ca. 50 miljoen jaar geleden. India botst tegen een eilandengroep en sleurt die mee richting Azië (deze voormalige eilanden liggen nu midden in de Himalaya ].
Ca. 40 miljoen
jaar geleden. India botst tegen tegen de rest van Azië. Enorme krachten komen daarbij vrij en stuwen de bergen van de Himalaya omhoog.
Een deel van van India verdwijnt onder Azië. Hoe groot dat
deel is, weet niemand. India verschoof met meer dan 10 centimeter per jaar. Daarbij maakt een paar miljoen jaar verschil een hoop uit.
150.000.
Eerste mens in Afrika [gemeenschappelijke oermoeder Eva?]
127.000 - 110.000. Eemien. Tussenijstijd.
23 100. Aankomst Egyptische goden volgens Manetho (300
v.Chr) en Siculus (100 v.Chr)
17 500. Aankomst Isis en Osiris volgens Herodotus (455 v.Chr)
17 125. Begin 4 Maya-tijdperken
13.000.
Korte abrupte opwarming op noordelijk halfrond (onderzoek van Dorthe Dahl-Jensen van het Niels Bohr Instituut voor Sterrenkunde in Kopenhagen, Artikel Nature, 9 september 2004).
10 500.
Sfinx gemaakt. Eerste megalitische bouwwerken
9000. Mammoets sterven uit. Atlantis verdwijnt (11.500?).
7000. Maïs wordt in Zuid-Mexico gedomesticeerd
[geselecteerd uit teosint - waarschijnlijk in de Balsas River Valley].
5500. Zwarte Zee loopt vrij plotseling vol. Het water stijgt in korte tijd 150 meter. De bewoners moeten zich
haastig uit de voeten maken. Deze veronderstelde catastrofe wordt wel in verband gebracht met de verspreiding van het Neolithicum, de zondvloed en het Gilgamesj-epos. Onderzoekingen m.b.t. de bodem
van de Zwarte Zee spreken van löss-lagen, vloedlijnen, kustafzettingen en strandterrassen uit een periode van 15.780 tot 7660 v.Chr. op diepten tussen 93 en 122 m. Vererborgen rivierdalen op grote
diepten suggereren dat het wateroppervlakte in de ijstijd minimaal 110 m lager dan nu lag. Zie Overstroming Zwarte Zee na
ijstijd.
4250. Uit deze periode dateert de oudste maiskolf
4200.
Oudste fossiele mensenresten. Gevonden in Roemenië.
Een in 1927 opgegraven kaak in het Britse Kent's cavern is op basis van het collageen in het binnenste van de kaak in 2011 door antropoloog Erik Trinkaus in de periode 41.500-44.200 gedateerd.
Wellicht dat de moderne mens zich eerder in Noord-Europa heeft gevestigd dan eerder aangenomen.
4000. Einde prehistorie. Eerste kopersmelterijen etc.
3114. Vertrek Kukulcan/ Quetzalcoatl. Begin laatste Maya-tijdperk
3000. Eerste half-god-farao Menes.
Hunebedden [ vroege landbouwers ]
2800. Legendarische vijfde koning van de eerste dynastie van Uruk, Gilgamesj.
2700. Oeroek heeft ca. 50.000 inwoners.
2665.
Eerste grote piramide
2550. Piramide van Cheops
2500. Eerste sporen Maya-beschaving
2464. Zondvloed (150 dagen)
2400. Eerste heilige
geschriften in China, India, Egypte, Arabie, etc.
2350. Eerste piramideteksten (Oenas)
2270. Toren van Babel
2150. Chaos in Egypte/einde Oude Rijk
2114. Noach sterft
2090. Abraham en Sara in Egypte onder Injotef II of Mentoehotep
2000. Bouw Stonehenge
1964. Sem met voortijdkennis
sterft
1882. Jozef in Egypte
1871. Intocht volk van Israël
1792 - 1750. Regeerperiode koning Hammoerabi van Babylon
1700. Mensenoffers
door Chinese Shang-dynastie
-- Toen Thutmosis II stierf was zijn zoon, Thutmosis III, nog te jong om Egypte te besturen. Hatsheput, één van de dochters van Thutmosis I besloot de leiding te
nemen over Egypte en ze werd de eerste vrouwelijke farao in Egypte (1503-1482 v.C.).
1628. Het Griekse Thera spat uit elkaat [ tegenwoordig Santorini ]. Ondergang Minoische beschaving. Op het noordelijk halfrond begint een koudeperiode van minstens vier jaar
1441. Uittocht uit Egypte onder farao Thoetmozes III of IV.
1353. Amenhotep IV bestijgt de Egyptische troon, waarmee een uitermate turbulente periode in de geschiedenis
van Egypte begint. Het karakteristiek meergodendom wordt vervangen door een streng monotheïsme met de levende zonneschijf Aton als enige god. Amenhotep IV wordt Achnaton [zoon van de zon].
1336
. Alexander III [Alexander de Grote] wordt op 20-jarige leeftijd koning van Macedonië vlak nadat zijn vader gestorven is. Hij is mede opgevoed door legendarische filosoof Aristoteles.
900. Maya's beginnen hun gebied sterk uit te breiden.
776. De eerste Olympische Spelen worden gehouden. Duren een dag en kennen slechts een sport: wedlopen.
700
. Koninklijke bibliotheek van Assurbanipal in Ninivé. Dichter Hesiodus
650. Eerste schrift Amerikaans continent bij de Olmeken in het zuidoosten van Mexico.[vertoont
overeenkomsten met het latere, complexe Mayaschrift.
650. Ark van het Verbond verhuist van Jeruzalem naar het eiland Elephantine in de Nijl bij Aswan in het zuiden [?]
600. Eerste pandemie van de pest ontstaat in Egypte
500. Azteken-stad [?] Teotihuacan in Mexico zo'n beetje op het hoogst van
haar macht (ligging, obsediaan?). Piramide van de Maan en Piramide van de Zon.
Peloponnesische Oorlog. Strijd tussen Athene en Sparta, waarvan Thucydides
in een allereerste boek uit de krijgspraktijk verslag doen.
480. Slag bij Thermopylae / slag bij Plataeae. Spartanen spelen een heldenrol tegen de Perzen.
479
. Confucius. Denker en sociaal filosoof uit het oude China, ver voor de vorming van het Chinese keizerrijk.
470
. Ark van het Verbond wordt van het eiland Elephantine naar Tana Kirkos in het Tana-meer gebracht [?]
460-377
. Geneeskundige Hippocrates stelt dat het lichaam vier sappen bevat: bloed, flegma of slijm, gele
gal en zwarte gal. Evenwicht tussen deze vier betekent gezondheid, aantasting veroorzaakt ziekte.
371
. Griekse stadstaat Sparta wordt vernietigend in de pan gehakt door de Thebaanse veldheer Epaminindas.
356-323
. Alexander de Grote. Staatsman en veldheer. verovert het Perzische rijk en verbreidt de Griekse cultuur.
240.. Komeet Halley wordt voor het eerst waargenomen.
63
. Annus mirabilis voor Cicero. Zie zijn 'Orationes in Catilinam' [redevoeringen]
57
. Met de komst van Iulius Caesar eindigt voor ons land de prehistorie (tijdperk zonder geschreven
overlevering). Van de stammen die hij bij ons aantreft, behoren de zuidelijkste tot de Kelten van Gallia Belgica, de meesten echter tot de Germanen.
48
. Brand in de bibliotheek van Alexandrië.
0. Regeerperiode keizer Augustus en koning Herodes
Boeken / Geschriften
Aeneas
- Vergilius [1ste eeuw v.c.], Bellum Iugurthinum [De oorlog met Lugurtha] - Romeinse historicus Gaius Sallustius Crispus [ 86-34 v.c.], Easopus
- dierenfabels [6e eeuw v.c.], Ilias en Odyssee - Homerus [9e eeuw v.c.]. Over oorlog en vrede. In dichtvorm, Meteorologica - Aristoteles [4e eeuw v.Chr]
Zesde eeuw v.c : Anaximander, belangrijk Grieks filosoof uit de school van Milete. Volgens overlevering
de eerste filosoof die de poëzievorm losliet en zijn werk in proza schreef. Geen van zijn geschriften is echter bewaard gebleven. Anaximander poneerde dat de 'oersubstantie'
uit een oneindige, eeuwige en onbepaalde massa bestond, die hij het apeiron noemde. Deze oersubstantie, die niet direct waarneembaar
is, vormde de basis voor alle stoffen die wij kennen. Anaximander was verder van mening dat onze wereld er slechts één was uit vele. In zijn visie valt alles uiteindelijk weer terug in apeiron.
525-456 v.c. Tragediedichter Aeschylus. O.a. Myrmonides [over Achilles, de Griekse held van de
Trojaanse oorlog]. Toneelstuk is bij de brand in de bibliotheek van Alexandrië [48 voor Christus] voorgoed verloren gegaan.
520-445 v.c. Pindaros
. Grieks dichter. Groot Lyricus. Voor de Olympische Spelen, die heilige spelen waren, waaraan Olympia, Delphi, Nemea en op de Isthmos van Korinthe, de hele Griekse wereld deelnam,
schijft hij de oden, de lofliederen op de winnaars
514. 'De Kunst van het oorlogsvoeren' door Sun Tzu. Bestaat uit 13 hoofdstukken, die elk aan een aspect
van het oorlogsvoren is gewijd. Werd lang geprezen als het definitieve geschrift over militaire strategieën en taktiek. Het is mogelijk het oudste boek over militaire strategie in de wereld.
Pytheas van Massalia, Griekse ontdekkingsreiziger uit de 4e eeuw v.Chr., afkomstig uit de Griekse kolonie
Massalia, het huidige Marseille. Over zijn ontdekkingsreis schreef hij het werk Περι του ωκεаνου ([ ver de
oceaan]. Omdat zijn werk nergens bewaard is gebleven kenne wij hem slechts van beweringen die door andere auteurs [ zoals Polybius, Strabo, Plinius de Oudere, en Diodorus van Sicilië aan hem worden
toegeschreven.
360 v.c. Plato schrijft in twee dialogen, waarin de personages Timaios en Critias verhalen over Atlantis,
een stad die door Poseidon, de god van de zee, werd gebouwd. Atlantis lag op een eiland midden in de
oceaan, en had stadsmuren van puur goud. Twee keer per jaar kon de bevolking oogsten - in de winter de
gewassen die dankzij de normale neerslag groeiden, in de zomer de producten die met water uit een geavanceerd stelsel kanalen waren bevloeid. Generaties bewoners waren welvarend en tevreden, tot
hebzucht zich van hen meester maakten. Verbolgen riep Zeus daarop de andere goden bij elkaar en vernietigde Atlantis '9000 jaar geleden' aldus Critias.
Plato baseerde zich weer op de geschriften van Solon, een Griekse staatsman uit 640 v.c. Deze zou met
een priester in een Egyptische tempel een hiërogliefentekst over Atlantis in het Grieks hebben vertaald.
(lag Atlantis wellicht in het huidige Mexico? Het zou kunnen dat de Egyptenaren met de bewoners daarvan
handel dreven). Hoofdstad lag in een meer en leek van een afstand omringd door muren van puur goud.
325 vc. Ethica Nicomacheia
van Aristoteles. In 2004 kozen 45 door Filosofie Magzine geënqueteerde hoogleraren dit boek als het belangrijkste filosofiewerk aller tijden.
Alexanderroman
[ 3de eeuw voor Christus ], waarin Alexander de grote de vreemdste reizen maakt en avonturen beleeft.
2e eeuw voor Christus: Yougasoetra's. De Yogasoetra's bestaan uit een verzameling van 195 of 196
aforismen, soetra's genaamd. Zij vormen een fundamentele tekst in de literatuur van de yoga [ traditioneel toegeschreven aan Patanjali, een Indiase geleerde en filosoof ].
Maatschappelijke satire van de Romeinse dichter Horatius [1ste eeuw voor Christus]
 De Wetten - Plato's laatste en langste dialoog
Werk bestaat uit twaalf boeken. waarin de onderwerpen staatsinrichting, wetgeving, opvoeding en
staatsgodsdienst aan bod komen. In deel 7 een discussie over linkshandigheid. Zie Wikipedia en Laws -
Project Gutenberg.
>0
Leads / Sporen naar de tijdsperiode voor Christus
Aztec Calender - kalender van de Azteken
Confucius - Een leven tussen filosofie en politiek - door Annping Chin
Uit het engels vertaald door Irving pardoen.
Atheneum-Polak & Van gennip; 288 pagina's; ISBN 9789025363987
De zeventig beroemdste mysteries van de oudheid - Brian M. Fagan
De geboorte van de goden / Werken en dagen - Wolther Kassies
Hesiodus: De geboorte van de Goden/ Werken en dagen & De wedstrijd tussen Homeros en Hesiodos
Vertaald en toegelicht door Wolther Kassies. Athenaem-Polak & Van Gennep; 202 blz.
Gilgamesj-epos - een van de oudste literaire werken
De oorsprong van dit heldendicht ligt waarschijnlijk in het Sumer van ca. 2100 v.Chr. Gilgamesj zelf zou
koning zijn geweest in Uruk rond 2620 v.Chr. Het epos is vele overgeschreven en bewerkt. Verder verspreidde het zich over een groot gebied.
Noah's Flood, The Genesis Story in Western Thought
Door Norman Cohn, Yale University Press, New Haven & London.
Besproken door Kees Fens in De Volkskrant van maandag 11 november 1996.
Thucydides / Θουκυδίδης - ca. 460 - 400 voor Christus
Atheens legeraanvoerder en geschiedschrijver. Zie Wikipedia en een online engelse vertaling van zijn geschrift de Geschiedenis van de Peloponnesische Oorlog bij het project Gutenberg. Thucydides is de
eerste wereldlijk bekende 'verslaggever' die kanttekeningen plaatst bij 'de rechtvaardige oorlog'. Hij stelt
voor het eerst de vraag of een plan om iets te bereiken wel kan deugen als de handelingen daartoe dat niet
doen. Bovendien moet er een heldere rolverdeling zijn : bevrijders, mensen die bevrijd willen worden en een
onderdrukker. Zijn die er niet of niet in de juiste hoeveelheid / hoedanigheid, dan ligt jammerlijk falen dicht om de hoek.
|
