geschiedenis - terugblik - logo
link naar site map van terugblik
illustratie - blauwe lijn

index

vóór Christus

0  - 1900

1900 - 1909

1910 - 1919

1920 - 1929

1930 - 1939

1940 - 1949

1950 - 1959

1960 - 1969

1970 - 1979

1980 - 1989

1990 - 1999

1500 < > 1700

1600 - illu
Kroniek van de mensheid - illu

Machtscentrum van Europa verplaatst zich van het zuiden naar het noorden. Engeland en de Nederlanden streven Spanje voorbij in handel een zeevaart. Ook Frankrijk herstelt zich van de Hugenotenoorlogen.
Vrede van Munster [1648]
Hoogconjunctuur in de Zeven Verenigde Provinciën. Gouden Eeuw. Rijke burgers gaan zich als adel gedragen
Pest [?]
1654 - Ontploffing kruitfabriek Delft. Halve stad vernield

 

lijn a - illu
lijn b - illu

boeken uit  de 17de eeuw   muziek uit de 17e eeuw

2000 - 2009

2010 - 2019

tijdlijn

boeken

film

reizen

links

op zoek naar je oude school?

begin bij
klasgenoten


Overgang van renaissance naar barok.
De zelfbewuste Christina van Zweden draagt in het openbaar mannenkleren.
Tuinarchitect Le Nôtre
Lebrun, décorateur van Versailles en het Louvre.
Privileges op het maken van pruiken, laarzen en meubels in het Frankrijk onder Lodewijk de Veertiende [A.P.D.R. = au privilège du roi].

'Vrouwenspuit' = zestiende-eeuws voorbehoedsmiddel. Werd ook gebruikt tegen 'minnepijn'. Dit laatste kon bij gebrek aan een man besteden worden met een pharmaceutisch lavement met de zogenoemde vrouwenspuit in samenhang met matig slapen en enige zelfdiscipline met behulp van de Bijbel. Zie b.v. het schilderij 'Doktersbezoek' van Jan Steen. Minnepijn was ook een favoriet onderwerp in vele toneelstukken, waarbij alleen de 'dokter' hulp kon bieden.

Stadspompen/dorpspompen worden aangelegd.

1600.  Slag bij Nieuwpoort


17 februari 1600. Giordano Bruno (1548, filosoof, theoloog en kunstenaar) wordt op Campo di Fioro in Rome na acht jaar gevangenschap levend verbrand vanwege zijn onorthodoxe opvattingen.

1607.
Zeer strenge winter. Zelfs de Theems is bevroren.

13 januari 1609. Bank van Amsterdam, ook wel Wisselbank genoemd, opent haar deuren. Een bank 'alwaer een yegekijck zijn gereede penningen zal vermogen te brengen om van dezelve te mogen disponeren nae zijn geliefte'. Voor de Bank van Amsterdam stond gedeeltelijk de staatsbank van Venetië model.

1609 - 1621.  Twaalfjarig Bestand. Republiek bestaat de facto

ca. 1611. Adriaen Block ontdekt de vaarroute van Manhatten naar het noorden van Amerika. Hij is de eerste belegger in wat later New York zal worden. Daarna vaart hij nog drie keer heen en weer tussen Amsterdam en Amerika.

1619. De eerste Afro-Amerikaan, een Angolees, arriveert met 20 landgenoten in Noord-Amerika ("Life upon these shores' - Henry Louis Gates).

1619 . De jezuiet Philips de Berlaymont publiceert een in het Latijn gestelde handleiding voor de kerststal. In zijn ogen bestond de stal uit een vervallen huis met aan het strodak een ster. De jezuieten hebben de verbreiding van de kerststal sterk bevorderd. Ze zagen de kerststal als een ideaal anti-protestants wapen bij de Contra-reformatie, een uitstekend middel om de menswording van God voor het gewone volk aanschouwelijk te maken. Vanuit Spanje raakte het gebruik bekend in Italië (pastori), Frankrijk (santons uit de Provence), Zuid-Duitsland (Krippen) en verder.

Een kerststal wordt doorgaans gemodelleerd naar het kerstverhaal, zoals te lezen bij Lucas en Mattheüs. Daar zul je tevergeefs naar de os en de ezel zoeken. Die zijn later toegevoegd door interpretatie van het Oude testament. Door de profeet Jesaja wordt op hun aanwezigheid gewezen: "Een os kent zijn bezitter en een ezel de kribbe van de heer".

De koningen komen alleen voor bij Mattheüs. Dat het om drie koningen gaat wordt afgeleid uit de meegenomen geschenken: goud, wierook en mirre (balsemolie).

Anatomische lessen van dokter Tulp in de Waag waar hij lijken van misdadigers ontleedde. Ook populair bij burgers die zich een toegangskaartje konden veroorloven.

1618-1619.  Synode van Dordrecht

1618-1648. Dertigjarige Oorlog. Verwoest het land en kost een derde van de bevolking van het Duitse rijk het leven.

1619.  Batavia wordt gesticht door Jan Pietersz. Coen

Op 12 mei 1619 spreekt een speciaal gevormde 'generaliteitsrechtbank' in de Rolzaal van het Binnenhof het doodvonnis uit over landsadvocaat Oldenbarnevelt. Op 13 mei wordt hij op het Binnenhof, mede na een door het publiek opgezegd 'Onze Vader', onthoofd. Ook worden twee vingers afgehakt. Zijn bloed wordt door het opdringende volk in neusdoeken gedrenkt en/of in handjes zand opgeraapt.

November 1619. Het VOC-schip Nieuw Hoorn kwam op weg naar Indië op 19 november 1619 ellendig aan zijn einde. Brand in de kruitkamer leidde tot een explosie waarbij het schip letterlijk uiteen spatte in 'hondert duysent stucken'. Schipper Willem Ysbrantsz Bontekoe overleefde de ramp op wonderbaarlijke wijze

1621.   Hugo de Groot ontsnapt in een kist
1622.  'Nieuwe Tijdinge uit het Leger van zijn Excellentie den Marquis Spinola', een krant uitgegeven door de eerste krantenuitgever, Abraham Verhoeven uit belgié.

1623, 16 februari. VOC-kapitein Jan Carstensz vermoedt 'eeuwige sneeuw' in de tropen. 'Een wonderlijk gezicht', zoals hij in zijn dagboek schrijft. Niemand zal hem lange tijd geloven. Pas in 1903 vindt de eerste verkenningstocht plaats: de Wichmann-expeditie. Deze loopt echter uit op een mislukking.

1625.  Frederik Hendrik stadhouder.

1628.  Piet Heyn verovert de Zilvervloot.

1629.  Frederik Hendrik verovert Den Bosch. Jacob de Gheyn [ geb. 1565 ], exponent nieuwe tijd, architect voor het hof, kunstenaar en tekenaar wapenexercitie-instructieboek voor prins Maurits, overlijdt. Hij woonde in Den Haag naast Constantijn Huygens.

1631. Christoph Scheiner, een Duitse jezuïet, astronoom en leraar, komt met de pantograph, een rudimentaire kopieermachine. Via een staven waren twee pennen met elkaar verbonden, waardoor tegelijkertijd een origineel document en kopie kon worden gemaakt.

1632.  In januari 1632 hielden twee internationaal bekende wetenschappers, Caspar Barlaeus en Gerardus Vossius, hun inaugurele redes in het Athenaeum Illustre - de illustere school - die gevestigd was in de Agnietenkapel [deze school wordt algemeen beschouwd als de voorloper van de Universiteit van Amsterdam].

1633. Barbara Claes, opgenomen in een 'werkhuis' voor verstandelijk gehandicapten wordt geschilderd door Frans Hals als 'Malle Babbe van Haerlem' op doek vereeuwigd (Pieter Hals, een zoon van Frans Hals was in hetzelfde huis ondergebracht. De uil op de schouder van Malle Babbe is naar alle waarschijnlijkheid later aangebracht, wat wellicht verklaard waarom Malle Babbe gezien werd als een soort van lichtekooi ( enn oud-gezegde in nederland luidt "Zoo beschonken als een uil".
Een bronzen sculptuur van Malle Babbe, gemaakt door de beeldhouwer Kees vergade staat sinds 1878 in de Barteljorisstraat in Haarlem,

1637.  Toppunt tulpenbollengekte. De moeilijk te kweken Semper Augustus, een roodgele gevlamde tulp, behoort tot de kostbaarste. In januari wordt er een verkocht voor tienduizend gulden [het jaarinkomen van een timmerman is tweehonderd gulden; Rembrandt kreeg zestienhonderd gulden voor het schilderen van de Nachtwacht]

1639.  Slag bij Duins .

1641.  Stichting handelsnederzetting Deshima
1643
.  Evangelista Torricelli komt met de kwikbarometer.
1644.  Nederland verliest Brazilië
1645-1715
. Kleine IJstijd / Maunder Minimum. Wellicht veroorzaakt door de zon (volgens zonnefysicus Peter faukal van de American Astronomical Society).
1647.  Willem II stadhouder

1648.  Vrede van Munster, einde Tachtigjarige Oorlog.

1650.   Begin stadhouderloos tijdperk. Aanslag op Amsterdam. Descartes in het ijskoude Stockholm aan longontsteking bezweken [ hij was daar de filosofieleraar van koningin Christina ]. Later begraven in Parijs

1652.  Jan van Riebeeck sticht de Kaapkolonie.

1653. Tijdens één van de succesvolle zeeslagen tussen de Engelsden en Nederlanders [voor de kust van Ter Heijde].wordt het vlaggenschip van de Nederlandse vloot getroffen door één van de Engelse schepen. Hierbij sneuvelt Maarten Harpertszn Tromp, marineopperbevelhebber en zeeheld op 55-jarige leeftijd [1598-1653].

1653.  In de vroege ochtend van 16 augustus raakt het VOC-schip 'De Sperwer', op weg van Formosa naar de Nederlandse handelsnederzetting bij het Japanse Nagasaki, de koers kwijt en slaat tijdens een zware storm te pletter op de zuidkust van het eiland Cheju in de Straat van Korea. Het zijn de eerste westerlingen die de Koreanen te zien krijgen.

1653.  In Alkmaar delven opstandige vrouwen het onderspit tegen de gemobiliseerde schutterij. De actie o.l.v. Griet Piet Scheer en Alyd de Turfvulster mag niet baten. Zij worden uiteengejaagd.

1654.   Acte van Seclusie.
1654.  Bij een ontploffing van het kruitmagazijn in Delft wordt een groot deel van de stad verwoest. Ook de  32-jarige schilder Carel Fabritius [ Rembrandt's meest begaafde leerling ] verliest hierbij het leven. Zijn atelier wordt weggevaagd en veel van zijn werk raakt verloren.

1656. De drukker Abraham Casteleyn begint op 8 januari met 'De Opregte Haerlemse Courant', Weeckelijcke Courante van Europa. Is in feite het oudste nog verschijnende nieuwsblad (opgenomen in het Haarlems Dagblad). Wegens succes wordt de krant in juni 1658 gesplitst in de 'Haerlemse Saturdaeghse Courant' en de 'Haerlemse Dinsdaeghse Courant'. Zie voor een exemplaar van de eerste krant in Nederland bedrijfsmuseum van Koninklijke Joh. Enschedé.

1662.  Verlies van Formosa. Lodewijk XIV laat vanaf dit jaar bij zijn paleis in Versailles door André le Notre
enorme tuinen aanleggen, streng geometrisch van opbouw, maar ook indrukwekkend vanwege de waterwerken van de 'trois fonteines'.

Béatrice de Cusance 1614-1663   -   mooiste vrouw uit de zesteinde eeuw [ mooiste vrouwen van de wereld ].
Prinses van Cantecroix en hertogin van Lotharingen, Geheime tweede vrouw van Karel IV, Hertog van Lotharingen. Correspondeerde met Huygens.
Deze weduwe van de Bourgondiër Eugène-Léopold d'Oiselay-Perrenot de Granvelle († 6 februari 1637), prins van Cantecroix, was op 2 april 1637 een clandestien huwelijk aangegaan met de reeds getrouwde hertog Karel IV van Lotharingen. Op 23 april 1642 sprak paus Urbanus VIII de ban over de geliefden uit. In 1645 werd het huwelijk ontbonden. Toen de ware hartstocht in de jaren vijftig wat begon af te koelen, vestigde Béatrice zich voorgoed in Besançon. Op haar sterfbed ontving zij van de hertog toch nog de belofte van eeuwige trouw

1665. Londen wordt getroffen door de pest [70.000 doden].

1666.  Acht overlevenden van de ramp met 'De Sperwer' (waaronder Hendrik Hamel) slagen er in om met een kleine boot uit Korea (Pyungyung, Sanchun en Kwangju) te vluchten en Nagasaki te bereiken.

1667.  Tocht naar Chatham.

1672.   Willem III aangesteld als erfstadhouder.

1672.  Rampjaar. Moord op de gebroeders De Witt. Het land is radeloos, reddeloos en redeloos, maar de bank van Amsterdam rimpelloos. Cato [Kaatje], dochter van de Amsterdamse koopmansweduwe Brecht Jansdochter en Joris Jorisz, kapitein ter walvisvaar, wordt geboren.

1672. Wisselbank in Amsterdam wordt bestormd door particuliere rekeninghouders die hun geld willen opnemen. Magistraten laten de kelders openen waar het geld bewaard wordt. Het bleek er geheel onaangeroerd te liggen, zoals het er al zestig jaar lag. De inernationale reputatie was gered en kon voorlopig niet meer stuk. Wie handel dreef met de VOC was overigens verplicht op zaken te doen via deze Wisselbank [ waardoor altijd grote omzetten ].

1673Tulpenbollenkrach [hype]. Voor de verliezers in het 'pyramidespel' wordt een regeling getroffen (onder bepaalde voorwaarden mag men de bollen aan de verkoper teruggeven) en er wordt een algemeen verbod op rechtszaken betreffende tulpenbollenbetalingen van kracht.

1673. Rutgert Vlieck, boekhouder bij de Amsterdamse Wisselbank, getrouwd met Margarita Spiegel en verantwoordelijk voor overschrijvingen, geldstortingen en uitbetalingen, wordt opgepakt voor fraude. In de voorgaande jaren wist hij ca. 300.000 gulden achterover te drukken [ naar de maatstaven van 2012 zo'n 800 miljoen euro ]. Bij zijn arrestatie bezat hij diverse grachtenpanden en een buiten aan de Amstel (het latere Zorgvlied). Zijn straf, executie, werd op de Dam in Amsterdam voltrokken.

25 juni 1673. Tijdens de bestorming van Maastricht door de troepen van de Franse koning Lodewijk XIV komt Charles de Batz de Castelmore om het leven [later wordt deze officier van de Mousquetetaires du Roi  onsterfelijk als d'Artagnan uit de roman Drie Musketiers van Alexandre Dumas].

1675. Tweede Westinidische Compagnie wordt opgericht (Tweede Geoctroyeerde West-Indische compagnie, ook wel Nieuwe West-Indische compagnie genoemd). Deze had hetzelfde handelsgebied als de in 1674 failliet gegane WIC. Alle schepen, vestingen e.d. werden door het nieuwe bedrijf overgenomen. Zie boek.

1676. Luitenant-admiraal Michiel de Ruyter vraagt als tegenprestatie voor het beschermen van de Spanjaarden in de Middellandse Zee tegen Franse kapers de vrijlating van 26 Hongaarse predikanten die vanwege hun protestantse geloof in Napels als galeislaven van de Spaanse onderkoning dienden.

1682.  De Amsterdamse Hortus Botanicus wordt gesticht als stadsartsenijhof of Hortus Medicus en wordt in korte tijd een wetenschappelijke trekpleister. Veel exotische planten worden aangevoerd door de schepen van de VOC. Jan Commelin en zijn neef Caspar leggen in de jaren daarna de grondslag voor een internationaaal vermaarde vakbibliotheek.

Sir Thomas Browne [ 19 oktober 1605  - 19 oktober 1682 ]   -   arts en humo universalis
Curieuze zeventiendeeeuwse Engelsman en typisch kind van zijn tijd. Studeerde aan de universiteiten van Oxford, Montpellier, Padua en Leiden. Naast zijn beroep als arts thuis in alchemie, astrologie en hekserij. Kreeg faam door zijn kruistocht tegen bijgeloof. In 1646 / 1672 (rev) publiceerde hij Pseudodoxia epidemica [ zie http://en.wikipedia.org/wiki/Pseudodoxia_Epidemica ], een onderzoek naar de vele geaccepteerde stellingen en algemeen aanvaarde waarheden, die vaak ordinaire misvattingen blijken te zijn. Boek is door Google gescand.

1685.  De Amsterdamse Hortus Botanicus krijgt de eerste echte tropische kas van Nederland.

1679 . Johan Maurits van Nassau-Siegen overlijdt. Bouwheer van het Haagse Mauritshuis en gouverneur van de Braziliaanse Koloniën. Was zijn halve leven als stadhouder van de stad Kleef in dienst van de keurvorst van Brandenburg. Omstreeks het midden van deze eeuw liet hij rond de stad Kleef prachtige tuinen aanleggen.

1688.  Willem III vertrekt naar Engeland.

1690. De moeder van Kaatje van Brecht overlijdt. De inmiddels achtienjarige Ka neemt als cheffin de pollepel van herberg 'In den Gouden Walvisch' ter hand en ontpopt zich als een perfecte gastvrouw voor de kooplieden, reders en kapiteins van Blokzijl. Die, en hun vele relaties, verspreiden de roem van Kaatje's kookkunst over alle wereldzeeën.

Toneel

Klucht van frik in 't Veur-Huys
   -   Matheus Gansneb Tengnagel


omhoog  Zeventiende-eeuwse Boeken / Geschriften

In Franrijk circuleren zogenaamde 'blauwboekjes', anonieme uitgaven met verhalen over koene ridders, duldzame jonkvrouwen en mensenetende reuzen. Werden door colporteurs op het platteland, maar ook aan de Parijse beau-monde verkocht.

Tussen 1615 en 1670 werd eenderde van alle Europese boeken in Holland gedrukt, waarvan de helft in Amsterdam.

Discussie over voor- en nadelen vaste boekenprijs. Boeken werden per katern betaald. Drie katernen 15 cent.
Uitgevers ruilden boeken met elkaar om klanten een gevarieerd aanbod te kunnen bieden.

Twee van de drie Hollanders kan lezen. Veel pamfletjes met nieuws, zoals tegenwoordig mensen de Metro en Spits lezen (2013).

Journael ofte gedenckwaerdige beschrijvinghe van de Oost-Indische Reyse van Willem Ysbrantsz Bontekoe was het meest geliefde boek en het vaakst herdrukt.

Generale legende der heyligen vergadert uyt de H. Schrifture, oude vaders, ende registers der heylighe kercke
Ribadineira, P Petrus ende P Heribertus Ros-Weydus

Altaergeheimenissen
  -  Joost van den Vondel [1645]. Poging tot verzoening rationalisme en religie,  Batavische Arcadia -  Johan van Heemskerck,   Chronijcke van de gantsche Wereld, ende sonderlinge van de Seventhien Nederlanden  -  A. van Meerbeeck [1620],  De verstandige kock of sorghvuldige huyshoudster [ 1667 ]. Meer een kookboek voor bewoners van buitenplaatsen, De Zonnestad -  Tomasso Campanella [ over een ideale staat - een vroege vorm van eugenetica zorgt voor de volmaakte mens ],  Den vermakelijken Avonturier - Nicolaas Heinsius [1695], Fabels - La Fontaine [1668],  Gijsbrecht van Aemstel - Joost van den Vondel),  Het Leven van Michiel Adriaensz. de Ruyter - Geeraert Brandt [1685],  Het menselyk bedryf   -  Jan Luyken [1694 ]. Bundel van honderd kleine etsen met voorstellingen van ambachten en beroepen,  Hortus Regius Honselaerdicensis [ 1685 -1688]. Bloemenboek met afbeeldingen van bloemen die stadhouder Willem III in de tuinen van Honselersdijk verzamelde, Iconologia of Uijtbeeldingen des Verstants   -  Cesare Ripa (1644),  Jan Klaaz of gewaande Dienstmaagt - Thomas Asselyn [intrigeblijspel, 1682],  Journaal van Hendrik Hamel - Hendrik Hamel [?],  Journael ofte gedenckwaerdige beschrijvinghe van de Oost-Indische Reyse - Willem Ysbrantsz Bontekoe [1646],  Koockboeck oft Familieren keuken-boeck  -  Antonius Magirus [1655 ]. Bewerkte recepten uit de 'Opera dell'arte del cucinare' van Bartelomeo Scappi, een kok uit de Italiaanse renaissance. De uit Leuven afkomstige Anton de Kok was volgens sommigen de 'Jamie Oliver' van zijn tijd,  Lof der Zeevaert - Joost van den Vondel [ 1623 ]. Het gedicht is een pleidooi voor vreedzame koophandel boven agressieve oorlogvoering. Opgedragen aan Laurens Reael (Gouverneur -Generaal in Indie), die hij had ontmoet in de dichterskring rond P.C.Hooft. De verwoordde denkbeelden heersten bij veel kooplieden betrokken bij de Europavaart,  Moninckx Atlas - Commelin & Jan en Maria Moninckx. Botanische arlas met meer dan 400 waterverftekeningen,  Natuurlijke en geneeskonstige Navorsching der Peste - Athanasius Kircher, Nederlandsche Historiën - Pieter Cornelisz Hooft, Sinnespreucken - Jacob Cats, Scheepsjournaal - Abel TasmanSchilder Boeck - Carel van Manders [biografieën van kunstenaars, 1604],  Spaanschen Brabander - G.A. Bredero [karakter-blijspel, 1617],  Statenbijbel [1637] ,  Stedenatlas van de Lage Landen (Atlas de Wit). Perfekte aftekeningen der steden van de XVII Nederlandsche provincien en plattegronden - 't Amsterdam, by Frederick de Wit, Konst en Kaartverkoper in de Kalverstraat in de witte Pascaart) - 158 gegrafeerde en ingekleurde stadkaarten, stadsgezichten en prenten,  Warenar - Pieter Cornelisz Hooft [karakter-blijspel naar Auluraria van Plautus, 1616],

whole book of psalmsA Brief Character of the Low-Countries - Owen Felltham [18 drukken en meest gelezen tekst over Nederland],  Contes de ma Mère l'Oye - Charles Perrault,  Der abenteuerliche Simplizissimus - Von Grimmelshausen [1668], Discours de la Méthode   - Descartes. Boek zet de hele wetenschap op zijn kop, Don Quichotte de la Mancha - Miguel de Cervantes Saavedra [1605-1615  -  waarin een confrontatie tussen de onpraktische idealist Don Quichotte en de zijn eigen belang zoekende realist Sancho Panza],  Histoire de d'Hippolyte door Madame d'Aulnoy (1690) met daarin een sprookje opgenomen,  Hortus Eystettensis [1613]. Een van de zeldzaamste florilegia  [ bloemenboeken ] met handgekleurde afbeeldingen van  exotische planten uit de tuin van kasteel Willibaldsburg in Eichstätt,  Il Pentamerone - Door Giambattista  Basile verzamelde Italiaanse volkssprookjes (1634-1636),  L'Avare -  Molière [karakter-blijspel, 1668],  Le Cid - Pierre Corneille [1637],  Le Cuisinier Roïal et Bourgeois  -  Beroemd kookboek van Massaliot (1691). Was wellicht kok aan het hof van Lodewijk XIV. In dit boek wordt voor het eerst gewag gemaakt van de kroket. 1) , Le miroir des plus belles courtisanes [1631 ]. Met afbeeldingen van dames van lichte zeden uit de 'betere categorie' met advies om er vooral niet naartoe te gaan, Les Contes de ma Mere Loye, Histoire ou Contes du tems passé, avec de Moralitez  -  Charles Perrault,   Les Délices de la Campagne  -  Nicolas de Bonnefons (1651, Amsterdam),  Les précieuses ridicules   -  Moliere [1659],  Oráculo manual y arte de prudencia / Handorakel of kunst van de voorzichtigheid (1647). Aforismen  -  Baltasar Gracián y Morales,  Oroonoko - Alpha Behn [1688]. Slavenepos,  Paradise Lost en Paradise Regained  -  John Milton [respectievelijk de zondeval van de mens en de overwinning van Christus over Satan],  Philosophiae Naturalis Principia Mathematica   -  Isaac Newton [1687]. Invloedrijk wetenschappelijk werk, waarin Newton zijn drie beroemde hoofdwetten en zijn zwaartekrachttheorie ontvouwt,  Simplicissimus   -  Hans Jakob von Grimmelshausen [1699]. Schelmenroman - dolende held in de dertigjarige oorlog,  Tartufe -  Molière [karakter-blijspel, 1664],  The tempest - Shakespeare [1611]. Komedie over schipbreukelingen op een betoverd eiland,  The Whole Book of Psalms - ?,

Weekblad Mercure Galant [reeds in 1673]


omhoog  Muziek uit de zeventiende eeuw

 
Schütz o.a. Musikalische Exequien
  John Dowland [ 1563 - 1626 ]  -  Engelse zanger, luitist en componist
Zijn bekendste werk is het lied 'Flow my tears', ook wel bekend als Lachrimae. In Dowlands muzikale carriere was melancholieke muziek in zwang en hij was er een belangrijke exponent van. Zie John Dowland bij ChoralWiki.
  Dietrich Buxtehude (1637 - 1707), o.a. de cantates
  Monteverdi, o.a. Mariavespers
  Antonio Vivaldi (1675 - 1745)
 
Componist Jean- Baptiste Lully (1632 - 1687) aan het Franse hof.

Johann Christoph Bach (1642 - 1703)
Arcangelo Corelli (1653 - 1713)
Johannes Pachelbel (1653 - 1706)
Henry Purcell (1659 - 1695)
Alessandro Scarlatti (1660 - 1725)
François Couperin (1668 - 1733)
Tomaso Albinoni (1671 - 1750)
Georg Philipp Telemann (1681 - 1767)

in 1607 klink tijdens het carnaval in Mantua voor een groot publiek de opera L'Orfeo van Monteverdi. Het is het eerste meesterwerk in de nieuwe kunstvorm opera, die het antieke Griekse theater wild reconstrueren,
met deze versie van de Orpeus-mythe (zingen over liefde en dood) begon de opera zijn opmars in de kunst.

In 1642 wordt in Venetië voor het eerst L'Incoronazione di Poppea van Claudio Monteverdi opgevoerd [verhaal speelt tijdens de regeringstijd van keizer Nero in het Rome van de eerste eeuw na Christus).
rariteiteitenkabinet

omhoog  Toneel

Cymbeline [Kimbelijn]
- Shakespeare,  Warenar - P.C. Hooft. Komedie die met veel succes in 1617 in premiere ging. De hoofdpersonen, de oude warenar en zijn dochter Klaartje, laten zich door hun hartstocht voor het slijk der aarde en de genoegens van het leven zozeer keiden, dat ze iedere verhouding uit het oog verliezen.

Het tragische verhaal over het leven en de dood van dokter Faustus  -  toneelstuk door Christopher Marlowe (1604). Basisverhaal werd een klassieker in vele poppenkastvoorstellingen.


omhoog  Rages: verzamelen in rariteitenkabinetten - zie hieronder Universiteit van Utrecht en Alida Withoos

1500 < > 1700

Verwijzingen/sporen naar de zeventiende eeuw

  Rampjaar 1672. Hoe de republiek aan de ondergang ontsnapte
Door Luc Panhusen
Uitgeverij Atlas Amsterdam; 2009; ISBN 9789045013282, 480 blz.
Boekbespreking door Jos palm in Trouw van 13 juni 2009.
  Abel Janszoon Tasman  -  zeevaarder-ontdekkingsreiziger in dienst van de VOC
Zette o.a. Tasmanië, Nieuw-Zeeland, Tonga- en Fiji-eilanden op de wereldkaart, geboren 1603 te Lutjegast, gemeente Grootegast, provincie Groningen (NL), overleden 1659 te Batavia (Djakarta), Indonesië.
  Adriaen Block [ circa 1567 begraven in de oude kerk Amsterdam op 27 april 1627 ]
  Alida Withoos en haar werk  -  klik op Het Konstboeck van Simon Schijnvoet en vervolgens op Kunst- en rariteitenkabinetten
  Athenaeum Illustre  -  Elf studies over de Amsterdamse Doorluchtige School 1632/1877
Onder .redactie van E.O.G. Haitsma Mulier, C.L. Heesakkers, P.J. Knegtmans, A.J. Kox en T.J. Veen (Amsterdam, 1997)
  Beschrijving van de reis door de Verenigde Nederlanden, Engeland en Frankrijk in het jaar 1683 - Balthasar Bekker.
Uitgegeven door Jacob van Sluis. Friese Akademie, 136 blz. [1999]
  Dagboek Dertigjarige Oorlog [1618-1648] door Jeremias Drexel
Jeremias Drexel [1581-1638] was hofpredikant van hertog Maximiliaan I van Beieren.
  De herschepping van de wereld   -   Floris Cohen
Het ontstaan van de moderne wetenschap verklaard.
Bijzonder boek waarin Floris Cohen verklaart waarom de wetenschappelijke revolutie in de zeventiende eeuw in Europa (het land waar de zon ondergaat) plaatsvindt en niet in het Midden-Oosten of China.
Bert Bakker, Amsterdam; 2008; ISBN 978903513026, 299 blz.
  De maatschappij als laboratorium van de wetenschap 
17de en 18de eeuw: rariteitenkabinetten (observeren, verzamelen en classificeren).
  De Opuscula Hebraea Graeca Latina et Gallica prosaica et metrica
Artikel over het boek van Anna Maria van Schurman [1607 - 1678],  een 'bestseller' van een ongehuwde, geleerde vrouw [!!!] en snel door de katholieke kerk verboden boek [Index Librorum Prohibitorum]. Kan gezien worden als het schriftelijke equivalent van de populaire rariteitenkabinetten
  De ontdekking van het reizen  -  Europa in de vroegmoderne Tijd
Door Antoni Maczak, Uitgeverij het Spectrum, 470 blz. [1978/1999]
  De wereld binnen handbereik. Nederlandse kunst- en rariteitenverzamelingen 1585-1735 (Zwolle, 1992)
Door E. Bergvelt, E. & R. Kistemaker [red.]
  De Wisselbank  -  Van Staatsbank tot Bank van de Wereld
De Wisselbank beschrijft in veertien hoofdstukken de Bank en haar centrale rol bij de ontwikkeling van Amsterdam tot het onbetwiste economische en financiële middelpunt dat zij werd in de 17e eeuw, ook wel 'Gouden Eeuw'. Korter en krachtiger, flatterender ook, dan de Amerikaanse historica Violet Barbour deed, laat zich die ontwikkeling niet samenvatten: 'If in earlier centuries all roads led to Rome, in the 17th century all roads led to Amsterdam, the economic capital of Europe'. En ook: 'Suddenly, as it seemed, the City was there.' Het jaar 1609 is een belangrijk jaar uit de geschiedenis van Nederland. Al in de eerste maand werd de Amsterdamse Wisselbank opgericht. Een bank die, toen volstrekt onvoorzien, grote wereldfaam zou krijgen. Met recht kan men het eerste decennium van de 17e eeuw bestempelen als de wieg van Amsterdam Financieel Centrum, met als hoogtepunt de oprichting van de Wisselbank.
Samensteller Marius van Nieuwkerk; Sonsbeek Publishers; 194 pagina's; januari 2009.
  Er was eens een sprookjesschrijver
Artikel in de NRC van 19 december 1997 door Arie van den berg, waarin hij 'Sprookjes in poëzie en proza' van Charles Perrault bespreekt.
  Gekaapte brieven
Zie gekaaptebrieven.nl van het Meertens Instituut te Amsterdam met daarop duizenden persoonlijke brieven en andere documenten uit de 17e eeuw. De originelen liggen in het archief van de High Court of Admirality in Engeland, waar ze ooit belandden als oorlogsbuit.
  Geuzenlied van Johan Beets - Geuse corfje, Gebrandt op Sinte Maartens avondt 1639
Het bezingt de slag bij Duins (the Downs) in 1639, waar de vloot [olv Tromp] van de Republiek de Spaanse Armada een belangrijke nederlaag toebracht.
  Giordano Bruno  and the Hermetic Tradition   -   Frances Yates
  Goud, ivoor en slaven
Scheepvaart en handel van de Tweede Westindische Compagnie op Afrika 1674-1740
Geschreven door Henk den Heijer, 1997. Uitgegeven door Walburg Pers, 464 pagina's; isbn 9060119983.
Besproken door A.Th. van Deursen in de volkskrant van 24 december 1997.
  Handorakel of kunst van de voorzichtigheid   -   Baltasar Gracián y Morales
Aforismen.
Gracián (1601 - 1658) was een Spaanse jezuïet en bekend is als schrijver van amorele, illusieloze, 'machiavellistische', vaak cynisch genoemde boeken. Zijn hoofdonderwerp is de zelfhandhaving van het individu in een immorele of amorele en vergankelijke wereld.
Vertaling en nawoord Theo Kars
Atheneum, Polak & Van Gennep; 136 blz.; 1991
  Het Generaliteits Kruitmagazijn aan de Schie bij Delft 'Het Kruithuis' [ boek ]
,,...Delft, maandagochtend 12 oktober 1654 ongeveer kwart over tien. Cornelis Soetens, beheerder van het kruitmagazijn van de Staten van Holland tussen de Geerweg en de Doelenstraat, vlak bij het voormalige Clarissenklooster, maakte zich klaar om twee pond kruit te gaan halen. De meeste Delftenaren wisten niet dat dit magazijn , dat de toepasselijke naam Secreet van Holland droeg, bestond. (...) Op het moment dat voor Soetens de laatste momenten van zijn aardse leven vervlogen, lag daar ongeveer 80.000 á 90.000 pond buskruit klaar voor gebruik. Na de sleutels te hebben gepakt, ging hij op weg naar beneden. Wat daarna precies gebeurde zal altijd gissen blijven. (...) Zeker is dat er iets vreselijk misging...''
Een waar inferno was het gevolg: te midden van enorme vuurzuilen vlogen brokken steen en menselijke delen door de lucht. De donderslagen zouden zelfs op Texel zouden zijn gehoord. Waar een paar tellen geleden het magazijn had gestaan, bevond zich nu een krater van vijf meter diep en in honderden meters omtrek stond geen gebouw meer overeind. Mensen die de restanten kwamen bekijken konden ,,...sonder krimping des gemoets en smelting des herte 't selve niet besichtigen...''.
  PC Hooft: Warenar - Geld en liefde in de Gouden Eeuw
Samengesteld door Lia van gemert en Matijke Meijer Drees
  Op het verkeerde pad - Georganiseerde misdaad in de Noordelijke Nederlanden, 1650 - 1800
Uitgegeven door bert Bakker. ISBN 9035113195
  Rariteitenkabinetten  -  Koninklijke Bibliotheek
  Universiteitsmuseum Utrecht  -  nagebouwd acttiendeeeuws rariteitenkabinet

1) Column 'Eten en Drinken', De ontdekking van de kroket (2), Parool, 21 maart 2009.

 

illustratie - blauwe lijn

disclaimer
 

(C) 1998-20131115 -  Studio 15