|
Begin 1500 leefde ene Faust, meester in de toverkunst en heer over geheime krachten. Kon geleerden overtuigen en baarde op veel plaatsen opzien.
Stijfsel doet zijn intrede [uitgevonden ?], waardoor op modegebied de kraag zich kan ontwikkelen.
Getijdenboeken nog steeds bijna onbetaalbaar. Voor de zesdelige Zwolse Bijbel
zijn b.v alleen al 870 perfecte kalfshuiden nodig. Er wordt vijfhonder Rijnse goudguldens voor betaald, een bedrag dat gelijkstaat aan het jaarloon van twintig timmerlieden.
Ferdinand Cortez verovert het zilverrijke Mexico op de Azteken. Pizarro maakt een einde aan het rijk de Inca's in het goudland Peru.
Beeldenstorm
24 februari 1500.
De latere Keizer Karel (1500 - 1558) wordt in het Gentse Prinsenhof geboren.
1507. Cesare Borgia [ Rome, 13 september 1475 - Viana, 12 maart 1507 ], telg uit het Spaanse adellijke geslacht van de Borgia en zoon van paus Alexander VI en zijn
minnares Vannozza de' Cattanei sneuvelt in een hinderlaag tijdens een aanval op het kasteel van Louis van Beaumonte [ zijn soldaten waren omgekocht ]. Cesare wordt gezien als een wrede vorst. Volgens de
politieke denker Niccolò Machiavelli was hij een goed bestuurder van zijn veroverde gebieden. Zijn bekende werk 'De vorst' is geënt op Cesare Borgia.
31 oktober 1517. Maarten
Luther hecht zijn 95 stellingen aan de deur van de slotkerk te Wittenberg uit ergernis over de manier waarop de dominicaner monnik en aflatenhandelaar Tetzel in Saksen geld ophaalt voor de bouw van de
St-Pieterskerk in Rome. Na veel geharrewar geeft Luther toe dat het ook om de erkenning van het gezag van de paus en concilies gaat en doet paus Leo X hem in de ban. Ook Karel V spreekt een rijksban
tegen hem uit. Het orthodox protestantisme is een feit.
1520. Albrecht Dürer, shilder en graficus, reist na de kroning van Karel V in Aken, door de lage landen [zie 'Tagebuch der
Niederländische Reise'].
Hans Vredeman de Vries [Leeuwarden, 1522 - Hamburg, 1609].
Hij kwam uit Friesland, reisde zijn leven lang rusteloos door Europa en bracht als een van de eersten
de artistieke beeldtaal van de Italiaanse Renaissance naar het Noorden. Hans Vredeman de Vries (1526-1609) was een ondernemend schilder, architect en ontwerper van tuinen, interieurs en meubilair. Hij
schreef ook twee belangrijke studies over de kunst van het bouwen en de centrale perspectief. De invloed van zijn werk en vooral van zijn prenten met ornamenten en imaginaire architectuur bleef tot diep
in de 19de eeuw voelbaar.
Hans Vredeman de Vries geldt niet alleen als een van de grote vernieuwers van de 16de-eeuwse kunst in de Nederlanden, hij wordt ook beschouwd als een van de grondleggers van
de architectuurschilderkunst. Vooral zijn interieurs en ideale stadsgezichten ademen een opmerkelijke weidsheid en diepte. Deze verbeelde ruimten zijn als het ware 'stijloefeningen' in het schilderen én
het bouwen. Ook zijn etsen en gravures - onder andere van tuinen en toegepaste kunsten - bieden een staalkaart van motieven en elementen die aan de klassieke oudheid zijn ontleend. Hans Vredeman de Vries
bestudeerde de architectuurtraktaten van Vitruvius en Serlio, verzorgde zelf tal van publicaties en toont zich in zijn vele ontwerpen op papier een volleerd en ingenieus bouwmeester. Kortom, Johan Frisio
- zoals hij ook wel wordt genoemd - was een 'uomo universale'. Zie Vredeman.net
1526. Kenau Symonsdochter Hasselaer
1535.
Aanslag wederdopers in Amsterdam
1540. Oprichting van de Orde van de Jezuïeten door Ignatius van Loyola.
1540. Dit jaar staat bekend als het
Grote Zonnejaar. Grote delen van West- en Midden-Europa kenden een half jaar lang een mediterraan klimaat. Grote droogte. Bij Keulen ploegt een boer dwars door de bedding van de Rijn. In Parijs kan
men bijn droog van de ene naar de andere kant van de Seine lopen.
1541. El Greco (Domenikos Theotokopoulos) wordt geboren. Boeren planten op grotere schaal wijnstokken.
Het
Concilie van Trente (1545-1563) installeerde een vagevuur, de wachtkamer naar de hemel. Dankzij het gebed, konden de overledenen die in het vagevuur verbleven alsnog of sneller
naar de hemel opstijgen.
27 oktober 1553: de schrijver Michael Servetus wordt samen met de laatste exemplaren van zijn in het geheim verschenen Christianisme Restitutio
in Geneve [hier zwaait Calvijn de scepter van de reformatie] verbrand.
1560. Voor de kust van Panama wordt door een slaaf een bijzondere parel gevonden ['la Peregrina'].
De slaaf verkrijgt er zijn vrijheid door en de parel beland in de handen van de Spaanse koning Philips II [zie 1969].
1568. Begin Tachtigjarige Oorlog. Alva komt het Nederlandse het katholieke geloof verdedigen en het volk 'bevijden'. Een volk dat rebelleert tegen God en Koning, tegen de
natuurlijke orde en morrelt aan de fundamenten van de maatschappij moet aangepakt. Tevens is de Spaanse 'reputatcion' - reputatie - en 'honor' - eer - in het geding. Tiende penning.
1572. Den Briel wordt ingenomen.
Nacht van 23 op 24 augustus 1572. Bartholomeüsnacht, of ook wel de 'Parijse bloedbruiloft'
genoemd [moordpartij tussen protestanten [Hugenoten] en katholieken [godsdienstoorlogen en regelmatige moordpartijen hebben uiteindelijk als resultaat dat veel Hugenoten uit katholieke omgevingen wegtrekken naar landen als Nederland, België, Zwitserland, Duitsland en Engeland. Voor de diverse economieën heeft dit bijna rampzalige gevolgen omdat de Hugenoten een belangrijke plaats in de maatschappij innemen.
In de jaren 1562-1598 waren er zeven burgeroorlogen, deze kunnen echter als één geheel gezien worden. De oorlogen waren gebaseerd op afwezigheid van een sterk gezag, De Katholieken en Hugenoten
vochten voor de macht van het land. De Hugenoten hadden als basis hun net gestichtte koninkrijk onder Henry van Bourbon, (koning van Navarra) rond de Pyreneëen, de Katholieken hadden het gebied de
Lorraine als basis met als leider de Graaf van Guise(?) en de kardinaal van dat gebied.
Caterina bevond zich allereerst tussen de twee partijen in, later probeerde ze de twee partijen tegen elkaar op
te zetten en daarna onder invloed van Coligny die meer invloed kreeg op haar zoons in 1572, wilde ze de Hugenoten kwijt.
Op de trouwdag van Henry wilde Caterina de top van de Hugenoten laten
vermoorden. Na middernacht werden duizenden Hugenoten van hun bed gelicht en vermoord, inclusief Coligny. Henry ontkwam door tijdelijk het Katholieke geloof aan te nemen. Protestantse steden riepen
hierop de hulp van de Engelsen in, maar deze hadden het te druk met interne problemen. Hierop laaide de burgeroorlog weer op.
1574. Leiden wordt ontzet
1575. In
Leiden opent de eerste universiteit van de Noordelijke Nederlanden haar poorten.
1576. Spaanse furie en Pacificatie van Gent
1579. Unie van Utrecht
1580. Verraad van Renneberg
1581.
De Staten-Generaal der Geünieerde Nederlanden (de noordelijke provinciën) beschuldigt Prins Filips van machtsmisbruik en dat hij dus geen 'Prince' maar 'Tyran' is. Ipso jure verklaren zij hem daarom vervallen van 'syne Heerschappye'. Bij dit Placcaet van Verlatinghe worden alle ambtenaren en vazallen ontslagen van de aan Filips afgelegde eed (de zogenaamde afzwering).
Adriaen de Vries
in dienst bij de beroemde Florentijnse beeldhouwer Giambologna en niet lang daarna medewerker in het beeldhouwersatelier van de even gerenommeerde Pompeo Leoni in Milaan. In 1556 geboren als zoon van een welgestelde apotheker, zoekt hij zijn heil in Italië, omdat er door de reformatie en beeldenstorm voor hem als beeldhouwer geen werk te vinden is. De kerk is als opdrachtgever weggevallen en een hofcultuur bestaat er in het stadhouderlijke Holland niet. Groeit uit tot een van de grootste en vernieuwende beeldhouwers van zijn tijd. Hij laat het brons leven.
1584. Willem van Oranje wordt vermoord.
1585. Maurits stadhouder.
1585. Val van Antwerpen
1588. Armada
1589.
Door William Lee wordt de breimachine uitgevonden, waardoor er eindelijk goedsluitende mannenkousen kunnen worden gemaakt.
1590. Turfschip van Breda
1591.
Leidse universiteit besluit om ten behoeve van het medische onderwijs een hortus botanicus aan te leggen, die een belangrijke rol moet gaan spelen bij de ontwikkeling van de wetenschapsbeoefening.
Bernardus Paludanus (Berent ten Broecke), stadsarts van Enkhuizen, wordt gevraagd voor de functie van directeur, 'met alle zijne 'tsamen vergaerde seltsaemheden, zo van cruyden, vruchten, spruytsels,
gedierten, schepselen, mineralen, aerde, veninen, gesteenten, marmeren, coralen etc. ende andere die hij heeft'. De verzameling zou een bijdrage moeten leveren aan 'de vordernisse van de geleertheyt ende
studien'. Hij doet het niet, omdat zijn vrouw geen zin heeft om uit  Enkhuizen te vertrekken.
1593. Gallileo Galilei komt met de voorloper van de thermometer, de
thermoscoop.Niet lang daarna worden deze instrumenten in Nederland verkocht door Cornelis Drebbel [1572-1633]. Het apparaat bestaat uit een omgekeerde glazen buis met kwik in een bak met
water. Bij warmer weer drukte de lucht in de buis het water in de buis iets naar beneden, bij kou steeg het waterpeil in de buis iets.
1595. Jan Huygen van Linschoten is
op zoek naar een doorgang naar Azië langs de Noordpool, maar de tocht loopt vast in het ijs. Keert wel terug met kaarten van Nova Zembla.
1596 - 1597. Overwintering op Nova Zembla
van Jacob van Heemskerck en Willem Barents met hun bemanningen in het zelfgebouwde onderkomen 'Het Behouden Huys'.
 Boeken/Geschriften
Arcadia - Jacopo Sannazaro [1502],
Architettura - Sebastiano Serlio, Biëncorf der H. Roomsche Kercke - Filips van Marnix van St. Aldegonde [1569], Christianisme Restitutio [1553] - Michael
Servetus. Van de 1000 exemplaren werden er honderden in beslag genomen en vernietigd, Civitates Orbis - Braun, Descrittione di tutte i Paesi bassi
- Lodovico Guicciardini [1867], Een nieu Geusen Lieden Boecxken, Marnix van Sint Aldegonde, Fasciculus medicine [1512]. Het eerste medische boek met realistische afbeeldingen,
Essai - Michel de Montaigne [1580], Gargantua et Pantagruel - Francois Rabelais [1532 - 1554]. Schelmenromantiek. Maatschappijkritische verhalen over twee onmatige reuzen,
Het Offer des Heeren, brieven en belijdenissen van doopsgezinde martelaren, Historia de gentibus septentrionalibus - Olaus Magnus [1558],
Itenerario, Voyage ofte Schipvaert van Jan Huygen van Linschoten (1596, Jan Huygen van Linschoten - ontdekkingsreiziger -), La Gerusalemme Liberata / Jeruzalem bevrijd
- Torquato Tasso [met als onderwerp de verovering van Jerusalem door Godfried van Bouillon - stanze - 1575], Lazarillo de Tormes - [wellicht de eerste schelmenroman, 1554]. Over een
'picaro' [schelm] die vooruitkomt in de wereld, Lof der Zotheid / Encomion morias - Desiderius Erasmus [1511]. Satire, Orlando furioso / De razende Roeland
- Ariosto [1532]. Italiaans hekeldicht, Os Lusiadas - Luiz de Camoens [beschrijving van de tocht van Vasco da Gama naar Indië], Samenspraken / Colloquia famularia
- Erasmus [1519 e.v.], Satyrae octo - Gerard Geldenhouwer van Nijmegen [ 1515, gericht tegen bekrompen monniken en theologen ], Souterliedekens, Willem van Zuylen, Ständebuch
- Hans Sachs [1568], Trachtenbuch - Christoph Weiditz, Utopia (1516, Thomas More, Van drie seylagien, ter werelt noyt soo vreemt gehoort
- Gerrit de Veer [reisverhaal, ?]
Spiessische Faustbuch - ? [het eerste Faust-boek, waarin een ontmoeting met Mephostophiles, 1587]
Muziek
Prentkunst
Antwerpen is rond 1550 de belangrijkste economische en culturele metropool van Europa en het centru van
de mediamarkt van destijds: de prentindustrie. Hier vonden ontwerpers, plaatsnijders, drukkers, uitgevers en boek- en prenthandelaren elkaar.
Schilderkunst
Rages
Verzamelen van allerhande rariteiten. Europa wordt overstroomd met allerhande nieuwe dieren, planten en
gesteenten. De hele wereld in een kamer. Theater van het universum. Pact met Faust. Rudolf II was de grootste verzamelaar.
Uit deze verzamelingen kwamen de latere laboratoria voor.
1400 < > 1600
Verwijzingen / sporen naar de zestiende eeuw
 De Tachtigjarige Oorlog in Spaanse ogen - Y. Rodriguez Pérez
In dit proefschrift [2003] over de tachtigjarige Oorlog onderzoekt de Spaanse promovenda Yolanda Rodrigues Perez welk beeld de Spanjaarden eigenlijk hadden van de Nederlandse rebellen.
Fine Medieval Books, tel.: 020 - 6707071. Antiquariaat
Gerard Geldenhouwer van Nijmegen: Historische Werken
Heruitgave van de teksten Locubratiuncula de Batavorum insula, Historia Batavica, Germaniae Inferioris historiae en Germanicum historianum illustratio. Uitgegeven en vertaald door István Bejczy en Saskia
Stegeman. Verloren [Middeleeuwse Studies en Bronnen LIX), 232 blz. [1999].
 Guicciardini Illustratus
De kaarten en prenten in Lodovico Guicciardini's Beschrijving van de Nederlanden. 396 blz.
Hugenoten - site van Joost Hultzer
Werkstuk over de Hugenoten, de grondlegger van hun geloof en hun geschiedenis.
 Het aanzien van een millennium - W. Velema
Kroniek van historische gebeurtenissen van de Lage landen 1000-2000
 Reizen en reizigers in de Renaissance / druk 1
- Eigen en vreemd in oude en nieuwe werelden
Bundel van 9 artikelen over reizigers, reisverhalen en schrijvers van fictieve reisverhalen in de 16e en 17e
eeuw. Het gaat om Europeanen die Europa of Amerika bezochten of daar een verzonnen reisverhaal plaatsten; een artikel gaat over Arabische reizigers in Europa, een artikel gaat over het 'image' van de
reiziger in Engeland. Beeldvorming, de vaak stereotiepe wijze waarop men tegen het vreemde aankeek en het veelvuldige overschrijven van anderen zijn hierbij terugkerende thema's.
Karl Enekel, Paul van Heck en Bart Westerweel. Amsterdam University Press, 234 blz. [1999]
Tagebuch der Niederländische Reise
Am 12. Juli 1520 reist Albrecht Dürer in Begleitung seiner Frau Agnes und der Magd Susanna von Nürnberg
Richtung Antwerpen ab. Geplant war von Beginn an ein längerer Aufenthalt - Dürer wird erst am 15. Juli
1521 in seine Heimatstadt zurückkehren. Auf dieser Reise hat er ein ausführliches Tagebuch geführt, so
daß wir sehr gut über seine Stationen und v. a. über seine Kontakte zu niederländischen Künstlern und Gelehrten unterrichtet sind. Meer over Dürer: Biographisch-Bibliographische Kirchenlexikon.
|
